Kln. Psk. Merve Ağırbaşlı

Just the Two of Us (2023), Blanche ve Grégoire arasındaki ilişkinin romantik bir başlangıçtan, psikolojik şiddetle örülü bir kâbusa dönüşümünü anlatırken; narsistik ilişki döngüsünün tüm evrelerini – idealize etme, değersizleştirme, terk etme ve geri dönme – çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor. Film, yalnızca bu istismarcı ilişki yapısını teşhir etmekle kalmıyor, aynı zamanda izleyiciye umudu da elden bırakmaması gerektiğini fısıldıyor.

Just the Two of Us, psikolojik istismarın ne kadar sessiz, görünmez ve ölümcül olabileceğini güçlü bir şekilde ortaya koyan bir yapıt. Narsistik ilişkiler yalnızca fiziksel değil; aynı zamanda duygusal, zihinsel ve sosyal bir yıkım yaratır. Ancak film, bu karanlığın içinde bir ışık olduğunu gösteriyor: Farkındalık, dayanışma ve cesaretle bu döngü kırılabilir. Blanche’ın yaşadığı yalnızlık, sessizlik ve benlik kaybı birçok kadının ortak deneyimidir. Ancak film bize hatırlatıyor ki Blanche yalnız değildir. Onun gibi sesi bastırılmış, görünmez hâle getirilmiş pek çok kadın vardır. Ve bu sessizlik kader değildir. Film, Blanche’ın kısılan sesinin nasıl planlı bir mücadeleyle geri alındığını göstererek, çıkışın mümkün olduğunu vurgular. Sessizlikten kurtulmak zaman alır, cesaret ister; ama imkânsız değildir.

Grégoire, tipik bir “gizli/kırılgan narsisttir.” Karizmatik, başarılı, duygusal olarak yoğun görünse de empati yoksunudur. Sevgi etiketi altında Blanche’ı yavaş yavaş yalnızlaştırır, suçluluk duygusunu içselleştirmesine neden olur. Blanche ise film boyunca değişim gösteren tek karakterdir. Başta “sevgiyi hak eden” biri gibi hissederken, süreç ilerledikçe kimliğini, değerini ve hatta gerçeklik algısını kaybeder. Film boyunca gözle görülen bir içe kapanma, artan kaygı ve çözülme süreci izlenir. Finalde ise içsel kurtuluşun ilk sinyalleri verilir.

İlk sahnede Blanche’ın bir köşede tek başına duruşu Grégoire’nin ilgisini çeker; adeta sessizce avına yaklaşır. O gizemli kaleyi fethetmelidir. Grégoire, Blanche’a şiir gibi konuşur, onu “özel” biri olarak över ve yoğun ilgi gösterir. Bu sırada Blanche, kendini âşık, değerli ve karşısındaki kişiye bağlı hissetmeye başlar. Bu bağ, ilk başta “gerçek aşk” gibi algılansa da aslında bağımlılığın başlangıcıdır. Çünkü bu süreçte beyinde oksitosin, dopamin ve adrenalin gibi hormonlar yoğun şekilde salgılanır; kişi bir sevgi ilişkisine değil, bir nörokimyasal bağımlılığa saplanır.

Bu tür ilişkilerde roller sürekli değişir. Grégoire hem koruyucu görünür hem cezalandırıcı olur. Blanche bir gün kurban, ertesi gün her şeyi düzelteceğine inanan kurtarıcı rolündedir. Narsist ise bu döngünün daima merkezindedir.

Zamanla Blanche ailesinden kopar, arkadaş çevresiyle görüşemez, hatta evden çıkışı bile kontrol altına alınır. Bu yalnızlaştırma, narsistin en güçlü silahıdır. Kurbanı dünyadan izole ederek sadece kendine bağımlı hâle getirir. Grégoire, Blanche’ın duygularını “Hassas olma, abartıyorsun.” ya da “Sen izin vermeseydin böyle davranmazdım.” gibi suçlayıcı cümlelerle geçersiz kılar. Bu da Blanche’ın kendini değersiz, yetersiz ve kafası karışmış hissetmesine; hatta kendi algısından şüphe etmesine neden olur. Artık onun için gerçeklik bile net değildir.

Narsistik istismar döngüsündeki bir ilişki yalnızca duygusal değil, aynı zamanda güçlü bir nörokimyasal döngüye dönüşür. Adrenalin, ilişkinin iniş çıkışlarıyla birlikte “kaç ya da savaş” tepkisini tetiklerken; kortizol artışı stres, kaygı ve değersizlik hissini pekiştirir. Oksitosin, özellikle “love bombing” döneminde artarak kişide sahte bir güven ve bağ hissi yaratır. Dopamin ise narsistin zaman zaman gösterdiği ilgiyle tetiklenir, haz duygusu oluşturarak kişiyi ilişkiye bağımlı kılar. Bu biyokimyasal süreçler birleştiğinde, ilişki kişiyi sevgiyle değil, bedenin verdiği tepkiler nedeniyle bırakılamayan bir yapıya sürükler. Dolayısıyla ayrılık, yalnızca bir karar değil; bedensel ve zihinsel bir savaş hâline gelir.
Bu süreçte kurbanın zihninden geçen içsel sesler ise oldukça tanıdıktır:

“Ruh eşim olabilir.” (dopamin)

“Onsuz yapamam.” (oksitosin)

“Neden bu kadar eleştiriliyorum?” (kortizol)

“Ne zaman patlayacak?” (adrenalin)

Filmin görsel ve simgesel anlatımı da bu psikolojik süreci derinleştirir. Özellikle üç parçalı ayna sahnesi, Grégoire’un çoklu yüzlerini ve Blanche’ın içsel parçalanmışlığını simgeler. Dış dünyaya “ideal eş” imajı sunarken, Blanche’a içeride bir zorba olarak hükmeden Grégoire’un bölünmüş kişiliği aynada yansıtılır. Yine avukat ofisinin önündeki parçalı tablo sahnesi, Blanche’ın benliğinin parçalanmışlığını yansıtan bir başka güçlü metafordur. Aynadan Gregoire’nin yansımasını izlediğimiz sahnede, Blanche da kendinden uzaklaşır. İzleyici olarak biz de olayları doğrudan değil, bir yansıma aracılığıyla – tıpkı Blanche gibi mesafeli ve tepkisiz bir izleyici gibi – görmeye başlarız. Bu, artık bir sevgi oyunu değil, üstünlük ve tehdit atmosferidir.

Işık kullanımı da filmin ruh hâline eşlik eder. İlk yarıda sıcak tonlar hâkimdir; Blanche’ın romantik bir hayalin içindeymiş gibi hissettiği, aşkı idealize ettiği dönemi temsil eder. Ancak hikâye ilerledikçe ışıklar soğur, karanlık ve kırmızı tonlar artar. Özellikle kırmızı ışık, Blanche’ın zihnindeki alarm hâlini, bilinçaltındaki tehlike sinyallerini temsil eder. Bir diğer etkileyici anlatım biçimi ise sessizliktir. Diyalogların azaldığı, Blanche’ın konuşmakta zorlandığı sahnelerde sessizlik, dışsal bir sükûnet değil, içsel çöküşün sessiz çığlığı olarak karşımıza çıkar. Bu görsel ve işitsel unsurlar birlikte çalışarak izleyiciyi Blanche’ın psikolojik tutsaklığına ortak eder.

Blanche’ın Grégoire’dan ayrılma süreci, filmin en güçlü ve çarpıcı bölümlerindendir. Grégoire’un, terk edilme ihtimali karşısında giderek artan şiddeti, narsistik kişilik yapısının en belirgin özelliklerinden biridir: Reddedilmeye tahammülsüzlük ve cezalandırma dürtüsü. Ancak film, Blanche’ın ayrılığını bir kaçış değil; planlı, destekli ve bilinçli bir çıkış süreci olarak sunar. Bu yönüyle önemli bir mesaj verir: Ayrılık kaotik değil, stratejik olmalıdır.

Peki kurtuluş mümkün mü? Evet, ama kolay değildir. Çünkü narsist partner genellikle dışarıya karşı sahte bir benlik sunar: sevecen, ilgili, hatta hayranlık uyandıran biri gibi görünür. Gerçek yüzünü ise yalnızca kurban görür. Bu ikili yapı kurbanın gerçeklik algısını bozar; zamanla kişi özsaygısını yitirir, kendinden şüphe eder, hatta istismarı hak ettiğine inanmaya başlar. Narsistin sürekli suçlamaları, kurbanın üzerinde yoğun bir suçluluk ve utanç duygusu yaratır. Bu da kurbanın hem ilişkide kalmasına hem de kendini suçlamasına neden olur.

Blanche gibi biri için ayrılık, sadece fiziksel bir uzaklaşma değil; aynı zamanda zihinsel bir yeniden yapılanma, benlik onarımıdır. Kendi gerçekliğine yeniden tutunmak, bastırılmış iç sesiyle bağ kurmak, sınırlarını tanımak ve “hayır” diyebilmeyi öğrenmek bu sürecin temelidir. Bu noktada profesyonel psikolojik destek, destekleyici sosyal bir çevre ve gerekirse hukuki yardım çıkışın olmazsa olmazlarıdır.

Eğer siz ya da bir yakınınız Blanche’ın yaşadıklarına benzer bir döngü içindeyse, unutmayın: Kurbanın hiçbir suçu yok! Utanç ve suçluluk yer değiştirmeli..

Bu yazı Uzm. Psk. Merve Ağırbaşlı tarafından hazırlanmıştır ve tüm hakları saklıdır. Her türlü soru görüş ve önerileriniz için: psk.merveagirbasli@gmail.com